Paard zonder vader?

Er zijn bij de door mensen gehouden paarden grote verschillen ten opzichte van de natuurlijke situatie waarin paarden opgroeien. Een van de grootste verschillen waar eigenlijk weinig over gesproken wordt is het feit dat bijna elk paard opgroeit zonder vader.

Blog Arlene Jansen
21-03-2018

Hoe ziet een paardenfamilie er uit?

Paarden leven van nature in familiegroepen (harems) die bestaan uit een hengst (de vader) een aantal merries en hun nakomelingen. Variaties zijn er altijd in de natuur, maar gemiddeld genomen bestaan de harems uit zo’n 6 tot 12 dieren. Bijna alle veulens in het wild groeien op met een vader en een moeder. Daarnaast hebben ze vaak broertjes en zusjes omdat hun moeder vanaf een jaar of 3 bijna elk jaar opnieuw een veulen krijgen. Ook de andere merries in het harem krijgen veulens. Dus naast eigen broertjes en zusjes groeien de veulens ook op met de andere volwassen merries en hun veulens.

Wetenschappelijk onderzoek toont duidelijk aan dat de afwezigheid van een vader tijdens kritieke groeiperioden leidt tot verminderde sociale en gedragsmatige vermogens bij volwassenen.

Vader en moeder kiezen elkaar

De vader en moeder van het veulen hebben een relatie en hebben elkaar zelf gekozen als partner. De merrie moet interesse hebben in de hengst en andersom anders sluit de merrie zich niet bij het harem en komen er geen kinderen. Zo simpel is het. De merrie kiest dus zelf een hengst en heeft hier goede redenen voor – voor haar is het voortbrengen van gezond nageslacht in een veilige en prettige omgeving belangrijk. Daarnaast hebben de vader en moeder een hechte relatie.

Vader helpt mee met opvoeding

De vader is vanaf geboorte aanwezig in het leven van het veulen, heeft een relatie met al zijn kinderen, besteed tijd met ze en helpt mee met de opvoeding. Een hengst dekt in principe zijn dochters niet en zijn dochters worden ook niet gedekt door broers of halfbroers. Paarden kunnen elkaar na jarenlang dus nog goed herkennen. In tegenstelling tot wat veel mensen over hengsten (vaders) denken besteed hengst de meeste tijd aan eten, rusten, vriendschappelijk gedrag, spel en seksueel gedrag. Agressie en vechten komt voor, maar is een kleiner onderdeel uit het leven van de hengst.

Onderzoek naar opgroeien zonder vader
Volgens Canadese onderzoeker1 kan de afwezigheid van een vader in de kindertijd de ontwikkeling van de hersenen van kinderen schaden en betekent dat zij kunnen uitgroeien tot volwassenen met verminderde sociale en gedragsmatige vermogens. Ze bestudeerde Californische muizen die normaliter opgroeien met een moeder en een vader. Ze vergeleken de hersenanatomie en sociaal gedrag van muizen die door beide ouders waren grootgebracht met degenen die alleen door hun moeder waren grootgebracht. Bij de vaderloze muizenpups vonden ze defecten in het deel van de hersenen dat sociaal gedrag beheerst en dat verband houdt met gedragsproblemen.
De resultaten toonden aan dat volwassen muizen die zonder een vader werden grootgebracht, tekorten in sociale interacties vertoonden. Daarnaast vertoonde de vrouwelijke dieren verhoogde agressievere gedragspatronen. Dit is de eerste keer dat onderzoeksresultaten hebben aangetoond dat vaderlijke afwezigheid tijdens de ontwikkeling de neurobiologie en het gedrag van het nageslacht beïnvloedt.

Waarom geen vader bij paarden?

Om praktische en financiële redenen groeien de meeste paarden op zonder vader. Het is praktisch (en financieel) bijna niet uitvoerbaar om de hengst bij de merrie te laten en deze in een groep te laten opgroeien. Meetstal selecteren de stamboeken de hengsten en daarmee wordt de selectie van de vaderpaarden niet meer door de merrie zelf gedaan. De meeste merries worden geïnsemineerd en zien de vader van hun toekomstige veulen nooit. Kortom we hebben de hengst in de rol als partner van de merrie en als vader van het veulen bijna volledig laten verdwijnen. 

Gevolgen opgroeien zonder vader?

De gewijzigde situatie van het opgroeien zonder vader en het overnemen van de keuze van de merrie voor de hengst zal zeker gevolgen hebben voor het gedrag, de gezondheid en de ontwikkeling van het paard. Onderzoek naar de effecten van het opgroeien zonder vader bij paarden is - voor zover ik weet - nog nooit gedaan.  De aanwezigheid van voldoende volwassen rolmodellen (behalve een ouder) kan helpen bij de ontwikkeling van normaal sociaal gedrag. Door je te realiseren dat paarden zonder vader opgroeien, kan je je als fokker of eigenaar misschien nog meer verdiepen in datgene wat een paard nodig heeft om zich als normaal sociaal paard te ontwikkelen. Denk aan het optimaliseren van de speenwijze, speenleeftijd en opgroeiomstandigheden. Het opgroeien van veulens in de aanwezigheid van behalve de moeder, andere volwassen merries en veulens kan misschien nog beter door de aanwezigheid van volwassen mannelijke rolmodellen in de vorm van een ruin of meerdere ruinen.

1) Francis R. Bambico, Baptiste Lacoste, Patrick R. Hattan, and Gabriella Gobbi. Father Absence in the Monogamous California Mouse Impairs Social Behavior and Modifies Dopamine and Glutamate Synapses in the Medial Prefrontal Cortex – 2013)

VerhuisdierenTV

Bekijk hier onze ontroerende en mooie ervaringsverhalen.

Video's